Táo bón là m?t trong nh?ng v?n ?? tiêu hóa c?c k? ph? bi?n. T́nh tr?ng này có th? b?t ngu?n t? m?t ch? ?? ?n u?ng kém dinh d??ng, l?i s?ng m?t cân b?ng, s? d?ng thu?c ho?c các t́nh tr?ng y t? khác.
Táo bón không ph?i là m?t b?nh lư nguy hi?m nh?ng gây phi?n ph?c và ?nh h??ng ??n ch?t l??ng cu?c s?ng c?a ng??i b?nh.
Táo bón là m?t d?ng r?i lo?n ???ng tiêu hóa d?n ??n t́nh tr?ng ?i phân không ??u, phân khó ?i kèm v?i c?m giác ?au và c?ng vùng h?u môn. Ngoài vi?c ?i ??i ti?n khó kh?n, táo bón c̣n gây ra các bi?u hi?n nh? ??y b?ng, ?au vùng b?ng hay ?ánh r?m, ?i ??i ti?n ra máu, bu?n nôn, tâm tr?ng hay cáu g?t, m?t m?i, gi?m kh? n?ng lao ??ng?Táo bón lâu ngày gây ra ch?ng s? ?i ??i ti?n.
Táo bón ph? bi?n nh?t trong các b?nh lư v? ???ng tiêu hóa trên th? gi?i v?i t? l? 17% dân s? toàn c?u. Trong ?ó, ch? 12% s? ng??i t? xác ??nh ???c b?nh. Táo bón x?y ra ? m?i l?a tu?i nh?ng ph? bi?n h?n ? nh?ng ng??i trên 65 tu?i v?i t? l? 30-40%. Ph? n? có t? l? m?c táo bón cao g?p 3 l?n nam gi?i. Táo bón c?ng th??ng x?y ra ? tr? s? sinh, tr? nh? và ph? n? mang thai.
D?u hi?u ?? nh?n bi?t táo bón:
??i v?i ng??i l?n: quá 3 ngày không th? ??i ti?n, ch??ng b?ng, r?n nh?ng không ??i ti?n ???c, phân c?ng, phân có th? l?n máu do xu?t huy?t h?u môn.
??i v?i tr? em: không th? ?i ??i ti?n 3 l?n/tu?n, ch??ng b?ng, ??i ti?n khó, phân c?ng, có th? ch?y máu nh? ? h?u môn do vi?c r?n quá m?c. Ho?c ? tr? s? sinh và tr? d??i 1 tu?i 5-7 ngày không ?i ??i ti?n; phân c?ng, có th? kèm máu và ch?t nh?y; tr? qu?y khóc, l??i ?n/bú, ng? không ngon gi?c do ch??ng b?ng, ?au b?ng.
T́nh tr?ng táo bón có th? b?t ngu?n t? m?t ch? ?? ?n u?ng kém dinh d??ng, thi?u khoa h?c hay l?i s?ng sinh ho?t h?ng ngày m?t cân b?ng hay do s? d?ng thu?c ho?c các t́nh tr?ng y t? khác (b?nh lư, n?i ti?t).
a. Do ch? ?? ?n u?ng
Ch?t x? có tác d?ng h? tr? phân có th? d? dàng di chuy?n trong ru?t và t?ng ra ngoài c? th?, m?t ch? ?? ?n quá nhi?u ch?t béo s? khi?n chúng ta có xu h??ng ít ?n rau c?, trái cây và ng? c?c nguyên h?t. Ch? ?? ?n ít ch?t x? s? gây ra táo bón và nhi?u v?n ?? tiêu hóa khác.
Cafein trong cà phê s? khi?n chúng ta ?i ti?u nhi?u h?n. U?ng quá nhi?u cà phê d?n ??n c? th? b? m?t n??c và nguy c? b? táo bón.
?? u?ng ch?a nhi?u c?n nh? r??u, bia có th? làm ch?m nhu ??ng ???ng tiêu hóa, gây khó kh?n trong vi?c ?i ??i ti?n.
Thành ph?n d??ng ch?t có trong s?a r?t cao, ch?a nhi?u ch?t béo nh?ng r?t ít ch?t x?. ?i?u này khi?n cho quá tŕnh tiêu th? s?a m?t nhi?u th?i gian, u?ng quá nhi?u d? gây táo bón.
b. Do l?i s?ng sinh ho?t h?ng ngày
Nh?n ?i ??i ti?n s? khi?n c? h?u môn ph?i co th?t ?? gi? phân trong tr?c tràng. Trong tr??ng h?p nghiêm tr?ng, h?u qu? c?a nh?n ?i ??i ti?n quá lâu có th? gây khó kh?n khi ti?u và gây ?au khi quan h? ? ph? n?.
Khi chúng ta nh?n ?i ??i ti?n, trong ṿng 1 gi? ??u tiên, c?m giác d? nh?n th?y là c?ng ? tr?c tràng, v?i tr??ng h?p nghiêm tr?ng có th? là c?m giác co th?t.
Sau 6 gi?, l??ng n??c trong phân s? gi?m và chúng ta s? khó t?ng phân ra ngoài h?n. C?m giác mu?n ?i tiêu gi?m ?i nh?ng t́nh tr?ng này có th? d?n ??n táo bón.
c. B?nh lư
M?c b?nh lư th?c th?: n?u m?c các b?nh n?t h?u môn, t?c ngh?n ?ng tiêu hóa do kh?i u, tr? huy?t kh?i, to tr?c tràng vô c?n s? d? b? táo bón.
M?c b?nh lư toàn thân: m?c b?nh v? th?n kinh (??t qu?, Hirschsprung, Parkinson, ch?n th??ng ??u, t?y s?ng), v?n ?? tâm lư (tr?m c?m, r?i lo?n lo âu), r?i lo?n n?i ti?t (chuy?n hóa t?ng canxi máu, h? kali máu, ti?u ???ng), b?nh tuy?n giáp (c??ng giáp, suy giáp), b?nh mô liên k?t (x? c?ng b́, lupus), nhi?m ??c ch́ c?ng gây táo bón.
R?i lo?n ch?c n?ng sàn ch?u khi?n các c? ? vùng b?ng không th? co, các c? ? vùng sàn ch?u không giăn. ?i?u này c?n tr? quá tŕnh ?ào th?i phân ra ngoài, khi?n vi?c ?i ??i ti?n g?p khó kh?n, gây ra táo bón.
d. Dùng m?t s? lo?i thu?c
Thu?c ch?ng tr?m c?m, thu?c kháng cholinergic, thu?c kháng axit, thu?c l?i ti?u, thu?c ch?ng viêm không steroid (ibuprofen, diclofenac), thu?c ch?a codein và morphin, thu?c ch?ng co gi?t? có th? gây táo bón.
a. Ch? ?? ?n u?ng
N??c có ga có th? gi?m nh? các tri?u ch?ng c?a b?nh táo bón h?n so v?i n??c máy. ??c bi?t, nó c?ng r?t phù h?p ?? s? d?ng cho nh?ng ng??i m?c ch?ng khó tiêu, ho?c nh?ng ng??i b? táo bón vô c?n măn tính.
Tuy nhiên, chúng ta không nên l?a ch?n các lo?i ?? u?ng có ga ch?a nhi?u ???ng, ch?ng h?n nh? n??c ng?t, v́ nh?ng lo?i ?? u?ng này th??ng ti?m ?n nh?ng nguy c? gây h?i t?i s?c kh?e, th?m chí có th? khi?n cho t́nh tr?ng táo bón tr? nên nghiêm tr?ng h?n.
Khi vào ru?t ch?t x? có th? hút nhi?u n??c, làm t?ng kh?i l??ng c?a phân và kích thích nhu ??ng ru?t làm t?ng co bóp ?? t?ng phân ra ngoài. T? ?ó, giúp ??i ti?n ??u ??n hàng ngày, c? th? th?i ch?t ??c th??ng xuyên và tránh vi?c ng?m ch?t ??c t? phân vào máu.
Ch?t x? t?o ?i?u ki?n h? tr? s? phát tri?n vi khu?n có l?i.Nh? có tác d?ng ?i?u ḥa h? vi khu?n ???ng ru?t nên ch?t x? c̣n có vai tṛ giúp t?ng c??ng quá tŕnh tiêu hóa h?p thu t?i ru?t.
Ch?t x? ???c chia thành 2 lo?i chính, bao g?m ch?t x? ḥa tan và ch?t x? không ḥa tan.
Ch?t x? ḥa tan th??ng có nhi?u trong lúa m?ch, y?n m?ch, ??u, ??u l?ng, ??u Hà Lan, các lo?i h?t, cà r?t, táo và m?t s? lo?i trái cây khác. Chúng có kh? n?ng h?p th? n??c và t?o thành m?t lo?i gel h?n h?p, giúp c?i thi?n ?? ??c c?a phân và làm m?m phân h?n. Bên c?nh ?ó, ch?t x? ḥa tan có th? làm t?ng l??ng l?i khu?n trong ???ng ru?t, giúp t?ng c??ng h? mi?n d?ch, ch?ng viêm, th?m chí là c?i thi?n c?m xúc.
Trong khi ?ó, các ch?t x? không ḥa tan ???c t́m th?y nhi?u trong cám lúa ḿ, h?t, m?t s? lo?i ng? c?c nguyên h?t, trái cây và rau xanh (??c bi?t có nhi?u trong h?t, v? và thân, cu?ng). ?ây là lo?i ch?t x? mà m?i ng??i v?n th??ng ngh? là ?th?c ?n thô?, lo?i ch?t x? này s? không tan trong n??c.
Ch?t x? không ḥa tan s? không b? vi khu?n ???ng ru?t phá v? và s? không ???c h?p thu vào máu. Thay vào ?ó, ch?t x? không ḥa tan s? góp ph?n làm t?ng kh?i l??ng c?a s?n ph?m d? th?a trong h? tiêu hóa, giúp chúng ta ??i ti?n th??ng xuyên và ng?n ng?a ???c ???c ch?ng táo bón (c?ng nh? các ch?ng b?nh ?i kèm v?i táo bón, nh? tr?).
Prebiotics c?ng là 1 lo?i ch?t x? có trong rau, trái cây và các lo?i ??u. Tuy nhiên, con ng??i không th? tiêu hóa các ch?t x? này, các vi khu?n có l?i trong ???ng ru?t s? ?n ch?t x? này ?? h? tr? các ch?c n?ng c?a h? mi?n d?ch, tiêu hoá.
Probiotics là m?t lo?i l?i khu?n s?ng trong ???ng ru?t, có kh? n?ng ng?n ng?a ???c ch?ng táo bón măn tính. Chúng th??ng bao g?m Lactobacillus và Bifidobacteria. Chúng ta có th? b? sung nh?ng l?i khu?n này thông qua các th?c ph?m ch?a nhi?u Probiotic nh? d?a c?i b?p, s?a chua ho?c kim chi.
??i v?i m?t s? ng??i b?nh b? táo bón măn tính có th? b? m?t ?i s? cân b?ng gi?a các vi khu?n s?ng trong ???ng ru?t. Do ?ó, vi?c tiêu th? nhi?u lo?i th?c ph?m ch?a Probiotic s? góp ph?n c?i thi?n ???c s? m?t cân b?ng này, ??ng th?i ng?n ng?a t́nh tr?ng táo bón x?y ra.
Có nghiên c?u ch? ra r?ng, khi s? d?ng men vi sinh trong ṿng 2 tu?n có th? giúp chúng ta ?i?u tr? b?nh táo bón, t?ng ?? ??c và t?n su?t phân. Ngoài ra, kh? n?ng ?i?u tr? táo bón c?a chúng c̣n b?t ngu?n t? vi?c t?o ra các axit béo chu?i ng?n, giúp c?i thi?n nhu ??ng ru?t và d? dàng ?i tiêu h?n.
Nh?ng ng??i không dung n?p s?a, bao g?m ng??i l?n không dung n?p lactose và tr? em không dung n?p protein s?a ḅ, nên th?n tr?ng s? d?ng chúng, v́ nó có th? ?nh h??ng ??n ho?t ??ng c?a ru?t và gây táo bón.
??i v?i nh?ng tr??ng h?p trên nên lo?i b? s?a ra kh?i ch? ?? ?n u?ng, ??ng th?i t?ng c??ng b? sung các lo?i th?c ph?m ch?a nhi?u canxi ?? c?i thi?n các tri?u ch?ng táo bón.
M?t s? ng??i c?m th?y sau khi u?ng cà phê, h? có c?m giác mu?n ?i v? sinh h?n. Th?c t?, ?i?u này là do cà phê có ch?a ch?t caffein làm kích thích các c? trong h? tiêu hóa.
Nghiên c?u ?ă phát hi?n ra r?ng, u?ng cà phê ch?a caffein có th? kích thích các c? tiêu hóa m?nh h?n 60% so v?i u?ng n??c l?c và kho?ng 23% so v?i vi?c u?ng cà phê không có caffein. Ngoài ra, trong cà phê c?ng ch?a m?t l??ng nh? ch?t x? ḥa tan, giúp c?i thi?n s? cân b?ng các vi khu?n ? ???ng ru?t và ng?n ng?a ???c t́nh tr?ng táo bón.
b. V?n ??ng
T?p th? d?c ?úng cách m?i ngày giúp làm t?ng các c?n co th?t c?a thành ru?t, khi?n các ch?t ???c l?u chuy?n d? dàng qua ???ng ru?t, tránh t́nh tr?ng th?c ?n b? tích t? l?i ? ru?t già gây táo bón hay b?nh tr?.
Nh?ng ng??i không có nhi?u th?i gian v?n ??ng t?i môi tr??ng làm vi?c có th? t?ng c??ng v?n ?ông b?ng cách t?p luy?n th? d?c th? thao, ??c bi?t là các bài t?p rèn s?c b?n nh? ?i b? nhanh, ch?y c? ly dài, b?i, c?u lông...
Ngoài ra, n?u ph?i ng?i lâu khi làm vi?c, sau m?i ti?ng chúng ta có th? ??ng lên ?i l?i ho?c t?p các ??ng tác c? b?n nh? v??n vai, chuy?n t? th?, xoa nh? vùng b?ng, xoa v?i kh?n l?nh? s? có tác d?ng t?ng c??ng nhu ??ng ru?t, t?ng c??ng ch?c n?ng tiêu tháo c?a ru?t.
Nên v?n ??ng ít nh?t 3 gi?/tu?n.
c. Tránh c?ng th?ng, tr?m c?m, stress.
?? b?o v? c? th?, khi stress, các ch?c n?ng ?u tiên c?a c? th? nh? th?n kinh, tu?n hoàn, n?i ti?t s? ???c kích ho?t. Tiêu hóa không ph?i là ch?c n?ng ?u tiên nên ho?t ??ng c?a nó s? b? ch?m l?i và có th? gây ra t́nh tr?ng táo bón.
T? l? vàng c?a ???ng ru?t là 85% l?i khu?n ? 15% h?i khu?n. N?u ??t t? l? này, ???ng ru?t s? ???c coi là kh?e m?nh. Khi c?ng th?ng, l?i khu?n trong c? th? s?t gi?m, gây m?t cân b?ng h? vi sinh ???ng ru?t, t? ?ó gây ch?ng ?au b?ng, khó tiêu và táo bón.
Stress kéo dài s? làm chúng ta thay ??i thói quen nh? l??i v?n ??ng, ít u?ng n??c,... T?t c? góp ph?n làm ?nh h??ng t?i h? tiêu hóa và có th? gây b?nh táo bón.
d. Thói quen v? sinh
?i v? sinh ngay khi c?n, không nh?n ?i ??i ti?n.
Không ng?i b?n c?u quá lâu, không r?n khi ??i ti?n.
Nên t?p thói quen ?i ??i ti?n vào m?t khung gi? hàng ngày.
e. S? d?ng th?o d??c nhu?n tràng
Th?o d??c nhu?n tràng có ch?a các h?p ch?t th?c v?t glycosid, có tác d?ng kích thích các dây th?n kinh trong ru?t và làm t?ng t?c ?? ?i tiêu.
M?c dù th?o d??c nhu?n tràng ???c coi là an toàn ??i v?i ng??i l?n khi s? d?ng trong th?i gian ng?n, tuy nhiên chúng ta v?n nên tham kh?o ư ki?n c?a bác s? n?u sau vài ngày dùng thu?c mà không th? c?i thi?n ???c các tri?u ch?ng c?a b?nh. Ngoài ra, ph? n? mang thai, ph? n? ?ang cho con bú ho?c nh?ng ng??i m?c b?nh viêm ru?t không nên s? d?ng th?o d??c nhu?n tràng ?? tránh các tác d?ng ph? ti?m ?n mà nó gây ra.
Hi?u rơ v? táo bón s? giúp chúng ta có bi?n pháp pḥng ng?a, phát hi?n và ?i?u tr? s?m, nh?m tránh t́nh tr?ng táo bón lâu ngày có th? gây ra các nguy c? ti?m ?n v? ???ng tiêu hóa nh? tr?, các b?nh v? h?u môn tr?c tràng.
Tr??ng h?p ?ă áp d?ng nhi?u cách ch?a táo bón nh?ng không mang l?i hi?u qu? th́ ng??i b?nh nên ??n b?nh vi?n ?? ???c bác s? chuyên khoa th?m khám và ?i?u tr? hi?u qu?.
