B?nh Viêm Màng Não Mô C?u

B?nh viêm màng não mô c?u lây qua ???ng hô h?p thông qua ti?p xúc tr?c ti?p v?i các gi?t b?n t? m?i, h?ng c?a ng??i ?ã b? nhi?m vi khu?n khi b?nh nhân ho, h?t h?i hay nói chuy?n.

Là m?t trong 6 c?n b?nh truy?n nhi?m có t? l? t? vong cao nh?t n??c, lên ??n 0,03/100.000 dân. Theo th?ng kê c?a Vi?n V? sinh d?ch t? Trung ??ng, t? l? m?c b?nh viêm màng não mô c?u ? Vi?t Nam lên ??n kho?ng 2,3/100.000 dân.

1. Viêm màng não mô c?u là b?nh gì?

Viêm màng não mô c?u là b?nh truy?n nhi?m c?p tính qua ???ng hô h?p, do vi khu?n não mô c?u Neisseria meningitidis (th??ng ???c g?i là meningococcus) gây ra. Ch?ng vi khu?n này th??ng xu?t hi?n ? d?ng hai t? bào c?nh nhau, có d?ng nh? hai h?t cà phê, gram (-), n?m trong bào t??ng c?a b?ch c?u ?a nhân.

B?nh viêm màng não mô c?u ???c chia thành 4 nhóm: A, B, C và D. Trong ?ó, viêm màng não mô c?u nhóm A là nhóm b?nh th??ng g?p nh?t ? n??c ta. Ngoài ra ng??i ta còn b? sung thêm nh?ng nhóm huy?t thanh gây b?nh c?a vi khu?n não mô c?u nh?: W-135, X, Y và Z. Nh?ng vi khu?n thu?c nhóm huy?t thanh này có th? có ít ??c l?c nh?ng v?n gây b?nh n?ng.

2. ??c ?i?m c?a viêm màng não mô c?u

B?nh viêm màng não mô c?u ???c ??c tr?ng b?i tình tr?ng viêm màng xung quanh não ho?c t?y s?ng do s? t?n công c?a vi khu?n. B?nh có th? x?y ra quanh n?m, nh?t là khi th?i ti?t b?t ??u tr? l?nh, mùa ?ông - xuân.

Vi khu?n N.meningitidis ???c bao b?c b?i m?t l?p v? có ch?a ??c t? gây b?nh v?i t?c ?? s?n xu?t n?i ??c t? cao g?p 100 l?n, th?m chí là 1.000 l?n so v?i các lo?i vi khu?n khác. Do ?ó, khi xâm nh?p vào c? th?, vi khu?n s?n sinh ra m?t l??ng ??c t? ??m ??c, theo máu di chuy?n ??n tim, ?nh h??ng ??n kh? n?ng l?u thông máu và t?o áp l?c lên m?ch máu kh?p c? th?. D?n d?n, các m?ch máu này b?t ??u xu?t hi?n tình tr?ng xu?t huy?t, khi?n ph?i, th?n và các c? quan khác b? t?n th??ng.

M?c dù vi khu?n gây viêm não mô c?u ch? có th? s?ng kho?ng 30 phút ? môi tr??ng bên ngoài có nhi?t ?? 56 ?? C và ch? s?ng trong 10 phút n?u nhi?t ?? t?ng lên 60 ??. Lo?i vi khu?n này có th? t?n t?i lâu h?n ? m?c nhi?t ?? th?p -20 ?? C. Do ?ó, b?nh th??ng lây truy?n tr?c ti?p t? ng??i qua ng??i và hi?m khi b?nh ???c lây truy?n qua ti?p xúc v?i ?? v?t.

B?nh lây qua ???ng hô h?p thông qua ti?p xúc tr?c ti?p v?i các gi?t b?n t? m?i, h?ng c?a ng??i ?ã b? nhi?m vi khu?n khi b?nh nhân ho, h?t h?i hay nói chuy?n.

B?nh viêm màng não mô c?u hoàn toàn có th? ?i?u tr? ???c. N?u phát hi?n k?p th?i, ?i?u tr? tích c?c, ?úng phác ?? thì t? l? kh?i b?nh ??t 85 - 95%.

3. Tri?u ch?ng viêm màng não mô c?u

Viêm màng não mô c?u là b?nh truy?n nhi?m c?p tính, do ?ó các tri?u ch?ng c?a b?nh xu?t hi?n ??t ng?t, bao g?m:

• S?t cao ??t ng?t
• ?au m?i c?, m?t m?i
• Ho, ?au h?ng
• C?m th?y ?n l?nh, rét run
• ?au ??u d? d?i
• Có th? l? m? ho?c hôn mê
• Xu?t hi?n co gi?t
• Bu?n nôn, nôn
• C?ng c?
• B? ?n

Ngoài các tri?u ch?ng trên, ng??i b?nh có th? xu?t hi?n t? ban ?i?n hình: x?y ra 1-2 ngày sau s?t, lúc ??u d?ng ch?m sau ?ó lan nhanh nh? hình b?n ?? hay d?ng b?ng n??c, kích th??c 1-2mm ??n vài cm. T? ban có màu ?? th?m ho?c tím th?m, b? không ??u, b? m?t ph?ng ?ôi khi có ho?i t? ? trung tâm, th??ng xu?t hi?n ? vùng hông và hai chi d??i.

Các tri?u ch?ng c?a viêm màng não mô c?u t??ng t? nh? tri?u ch?ng c?a các b?nh viêm ???ng hô h?p khi?n ng??i b?nh d? nh?m l?n. Tuy nhiên, các tri?u ch?ng c?a b?nh di?n bi?n nhanh chóng và ngày càng tr? nên t?i t? h?n. Vì v?y, ng??i b?nh c?n ???c th?m khám và ?i?u tr? càng s?m càng t?t.

4. Ch?n ?oán b?nh viêm màng não mô c?u

Bên c?nh các tri?u ch?ng ??c tr?ng c?a viêm màng não mô c?u, bác s? có th? yêu ng??i b?nh th?c hi?n thêm m?t s? xét nghi?m ?? ?ánh giá m?c ?? nghiêm tr?ng c?a b?nh, t? ?ó, có bi?n pháp can thi?p phù h?p và k?p th?i, bao g?m:

Ch?p CT

Ch?p c?ng h??ng t? MRI

Xét nghi?m máu

C?y máu

Xét nghi?m d?ch não t?y

Nhu?m soi d?ch h?u h?ng

5. Bi?n ch?ng viêm màng não mô c?u

Viêm màng não mô c?u n?u không ???c ?i?u tr? k?p th?i, b?nh có th? ?? l?i nhi?u bi?n ch?ng nguy hi?m, th?m chí là t? vong. Các bi?n ch?ng này ???c chia làm hai nhóm:

• Các bi?n ch?ng s?m g?m:
• T?ng áp l?c n?i s?
• ?ông máu n?i m?ch r?i rác
• Xu?t hi?n co gi?t
• Tr?y tu?n hoàn
• Suy các c? quan
• Các bi?n ch?ng mu?n g?m:
• ?i?c
• Mù lòa
• Suy gi?m th?n kinh kéo dài
• Não b? kém phát tri?n, gi?m ch? s? IQ
• Ho?i t? nghiêm tr?ng d?n ??n c?t c?t chi

6. Phòng ng?a nhi?m b?nh viêm màng não mô c?u

Theo h??ng d?n c?a C?c Y t? d? phòng - B? Y t?, ?? phòng ng?a b?nh viêm màng não mô c?u ? ng??i l?n và tr? em, chúng ta c?n:

• Tuyên truy?n nâng cao nh?n th?c, ??c bi?t là ??a ph??ng có b?nh l?u hành, ?? ng??i dân hi?u và phát hi?n s?m b?nh, ti?n hành cách ly b?nh nhân và h?p tác v?i cán b? y t? phòng d?ch.
• Gi? v? sinh n?i ?, gi? v? sinh môi tr??ng, thông thoáng, s?ch s?, ?? ánh sáng.
• ??a ?i?m ? d?ch c? ph?i giám sát, phát hi?n ngay các tr??ng h?p s?t, viêm h?u h?ng ?? theo dõi. Có th? xét nghi?m b?nh nhân c? và ng??i lân c?n n?u có ?i?u ki?n, ?? tìm ng??i lành mang vi khu?n não mô c?u.
• B?nh nhân c?n ???c ?i?u tr? tri?t ?? t?i c? s? y t?. Ng??i ti?p xúc v?i b?nh nhân c?n ???c ?i?u tr? d? phòng.

N?u có bi?u hi?n m?c b?nh viêm màng não mô c?u, c?n ??a ngay b?nh nhân t?i các c? s? y t? uy tín ?? ???c th?m khám và ?i?u tr? k?p th?i.

Viêm màng não mô c?u là m?t b?nh nguy hi?m, có kh? n?ng n?ng tr? thành b?nh d?ch vì nó lây truy?n qua ???ng hô h?p. Chính vì v?y, các chuyên gia y t? th??ng khuyên nên tiêm v?c xin, ??c bi?t là v?c xin phòng ng?a viêm màng não mô c?u tuýp B, C dành cho tr? t? 6 tháng tr? lên và ng??i l?n d??i 45 tu?i ho?c v?c xin ng?a viêm màng não mô c?u 4 tuýp A, C, Y, W-135 b?t ??u 9 tháng tr? lên và ng??i l?n d??i 55 tu?i.