B?nh Ho Gà - Nguyên Nhân Và Tri?u Ch?ng

B?nh ho gà là m?t trong nh?ng b?nh nhi?m trùng ???ng hô h?p c?p tính do vi khu?n gây ra, có kh? n?ng lây lan nhanh và g?p ? m?i l?a tu?i nh?ng hay g?p và nguy hi?m nh?t là tr? s? sinh, d??i 1 tu?i. Tình tr?ng b?nh di?n ti?n nhanh, n?ng, có th? gây ra bi?n ch?ng viêm ph?i, viêm ph? qu?n, th?m chí gây t? vong.

1. B?nh ho gà là b?nh gì?

Ho gà là m?t b?nh nhi?m khu?n c?p tính ???ng hô h?p, th??ng x?y ra ? tr? s? sinh, tr? nh?. Kh?i ??u c?a b?nh có th? không s?t ho?c s?t nh?, có viêm long ???ng hô h?p trên, m?t m?i, chán ?n và ho. C?n ho ngày càng n?ng và tr? thành c?n ho k?ch phát trong 1-2 tu?n, kéo dài 1-2 tháng ho?c lâu h?n.

C?n ho gà r?t ??c tr?ng, 15-20 ti?ng ho liên ti?p, càng v? sau càng y?u và gi?m d?n, sau ?ó là giai ?o?n th? rít nh? ti?ng gà gáy. C?n ho th??ng ?i kèm v?i nhi?u ??m, dãi và gây nôn. ? tr?, nh?ng c?n ho xu?t hi?n nhi?u làm tr? y?u d?n nh? ng?ng th? do thi?u oxy, m?t tím tái, m?t ??, t?nh m?ch c? n?i, ch?y n??c m?t n??c m?i.

Theo th?ng kê c?a T? ch?c Y t? Th? gi?i (WHO), ho gà là m?t trong các b?nh r?t hay lây và làm ch?t nhi?u ng??i nh?t trong các lo?i b?nh có th? phòng ng?a ???c b?ng v?c xin. M?i n?m có kho?ng 30 - 50 tri?u b?nh nhân ho gà và 300 ngàn t? vong (?a s? t? vong ? tr? d??i 1 tu?i). H?n 90% c?n b?nh x?y ra t?i các n??c ch?m ti?n.

B?nh ho gà khi ???c phát hi?n và ?i?u tr? s?m, b?nh nhân th??ng có ?áp ?ng t?t v?i thu?c và có d?u hi?u c?i thi?n hoàn toàn ch? sau 5 ngày. Nh?ng n?u b?nh phát hi?n ch?m tr?, b?nh có th? gây bi?n ch?ng nghiêm tr?ng, gây suy hô h?p v?i nguy c? t? vong cao.

2. Nguyên nhân gây ra b?nh ho gà

Vi khu?n Bordetella Pertussis là tác nhân gây nên b?nh ho gà. ?ây là m?t d?ng tr?c khu?n có hai ??u nh?, kích th??c r?t nh?, không di ??ng, gram âm (-).

Vi khu?n gây b?nh ho gà có s?c ?? kháng y?u, có th? t? ch?t trong kho?ng 1 gi? khi ti?p xúc tr?c ti?p v?i nhi?t ??, ánh sáng m?t tr?i ho?c thu?c sát khu?n.

3. Ph??ng th?c lây truy?n b?nh ho gà

Ho gà là m?t b?nh lý ch? xu?t hi?n ? ng??i, không x?y ra ? ??ng v?t.

???ng lây b?nh: ch? y?u qua ???ng hô h?p ho?c ti?p xúc tr?c ti?p qua n??c b?t khi ng??i nhi?m vi khu?n nói chuy?n ho?c ti?p xúc v?i ?? v?t b? nhi?m d?ch ti?t ???ng hô h?p c?a ng??i m?c b?nh.

B?nh có t?c ?? lây lan nhanh chóng, nguy c? bùng phát thành d?ch cao nh?t là ??i v?i nh?ng ng??i sinh ho?t trong cùng m?t không gian khép kín lâu dài nh? h? gia ?ình, tr??ng h?c?

??i t??ng có nguy c? b? m?c ho gà: m?i l?a tu?i, không phân bi?t ?? tu?i, gi?i tính, dân t?c và khu v?c s?ng. Tuy nhiên, có h?n 90% s? ca m?c là tr? d??i 1 tu?i ch?a tiêm phòng ho?c ch?a tiêm ?? 3 m?i c? b?n. Tr? càng nh? thì b?nh càng n?ng và càng nhi?u bi?n ch?ng.

4. Bi?u hi?n c?a b?nh ho gà

Th?i k? ? b?nh: dao ??ng trong kho?ng t? 6 ? 20 ngày (trung bình kho?ng 9 ? 10 ngày). B?nh nhân ch?a có b?t k? tri?u ch?ng b?t th??ng nào.

Th?i k? kh?i phát hay còn g?i là giai ?o?n viêm long ???ng hô h?p: kéo dài kho?ng 7 ? 14 ngày. Các tri?u ch?ng b?t ??u xu?t hi?n ? m?c ?? nh?, d? nh?m l?n v?i các b?nh viêm ???ng hô h?p khác nh? s?t nh?, ch?y n??c m?i, ho, h?t h?i, chán ?n, b? ph?, khàn ti?ng. C?n ho s? tr? nên n?ng h?n ? cu?i giai ?o?n này.

Th?i k? toàn phát: kéo dài kho?ng 2 ? 3 tu?n, có tr??ng h?p ??c bi?t có th? kéo dài trên 10 tu?n. Các tri?u ch?ng c?a ho gà xu?t hi?n m?t cách rõ r?t và n?ng h?n, g?m:

• Ho: ho r? r??i, ho thành t?ng c?n, trung bình 15 ? 20 ti?ng ho m?i c?n, ti?ng ho càng lúc càng y?u và gi?m d?n. C?n ho liên ti?p khi?n tr? tr? nên y?u d?n, có th? g?p ph?i tình tr?ng ng?ng th? do thi?u oxy, m?t ??, da tím tái, n?i t?nh m?ch c?, ch?y n??c m?t, n??c m?i. Trong kho?ng 2 tu?n ??u c?a giai ?o?n này, t?n su?t các c?n ho kho?ng 15 c?n/ngày. Sau ?ó gi?m d?n có th? kéo dài trên 3 tu?n n?u không ???c ?i?u tr?.
• Th? rít vào: ti?ng rít gi?ng ti?ng gà xu?t hi?n cu?i m?i c?n ho ho?c xen k? m?i ti?ng ho. Riêng tr? d??i 6 tháng tu?i thì hi?m khi nghe th?y ti?ng rít trong c?n ho.
• ??m: k?t thúc m?i c?n ho, b?nh nhân th??ng s? kh?c ??m tr?ng, màu trong, dính và có ch?a vi khu?n gây b?nh.
• Nôn m?a: ?ây là m?t trong nh?ng bi?u hi?n ??c tr?ng c?a b?nh ho gà trong giai ?o?n này. Có th? kèm theo các tri?u ch?ng nh?: s?t nh?, m?t và mí m?t n?ng.

Th?i k? ph?c h?i: khi ???c h? tr? ?i?u tr? và ch?m sóc ?úng cách, th??ng b?t ??u t? tu?n th? 4 k? t? khi phát b?nh, các tri?u ch?ng c?a b?nh ho gà s? ???c c?i thi?n: c?n ho gi?m d?n, ng??i b?nh h? s?t nh?ng có th? m?t m?t kho?ng th?i gian khá lâu sau ?ó ?? h?t h?n. M?t s? tr??ng h?p sau ?ó nhi?u tháng ho có th? tái l?i gây viêm ph?i.

5. Bi?n ch?ng c?a b?nh ho gà

?a s? bi?n ch?ng c?a b?nh ho gà xu?t hi?n khi b?nh phát sinh b?i nhi?m do ch?m sóc và ?i?u tr? mu?n, không ?úng cách ho?c x?y ra ? tr? nh?. Các bi?n ch?ng th??ng g?p, gây ?nh h??ng nghiêm tr?ng ??n s?c kh?e g?m:

• Viêm ph? qu?n, viêm ph? qu?n ph?i.
• Suy hô h?p, h?n n?a suy hô h?p do ho gà có th? gây t?n th??ng h? th?n kinh và m?t s? b?nh lý v? não b? nghiêm tr?ng nh? viêm não, xu?t huy?t não, phù não? Các t?n th??ng này có th? xu?t hi?n t? tu?n ??u tiên khi tr? xu?t hi?n c?n ho gà v?i các tri?u ch?ng nh? s?t cao ??t ng?t, da xám, môi tím, chân tay l?nh, xu?t hi?n co gi?t.
• Ho kéo dài và ng?ng th? là bi?n ch?ng hay g?p nh?t, d? gây t? vong, ??c bi?t là tr? d??i 1 tu?i.
• Ho nhi?u có th? gây l?ng ru?t, th?t thoát v?, sa tr?c tràng, thoát v? r?n và tr?c tràng.
• Tr??ng h?p n?ng có th? gây v? ph? nang, tràn khí trung th?t ho?c tràn khí màng ph?i.

6. Cách phòng tránh b?nh ho gà

Ng??i b?nh c?n ???c phát hi?n và ?i?u tr? k?p th?i tránh lây lan sang công ??ng, ??c bi?t lây b?nh ho gà cho tr? s? sinh và tr? nh?. M?t s? cách phòng ng?a b?nh ho gà hi?u qu? ???c khuy?n cáo th?c hi?n:

• Tiêm phòng: tiêm phòng v?c xin ??y ?? và ?úng l?ch là cách t?t nh?t và hi?u qu? nh?t trong phòng ng?a b?nh ho gà. H?n n?a, khi m?c b?nh, b?nh x?y ra ? m?c ?? nh? và d? ki?m soát h?n.
• Tuyên truy?n giáo d?c s?c kho?: c?n cung c?p các thông tin c?n thi?t v? b?nh ho gà cho nhân dân, nh?t là cho các bà m?, th?y cô giáo bi?t ?? c?ng tác v?i cán b? y t? phát hi?n s?m b?nh, bi?t cách ly, phòng b?nh và c?ng tác v?i cán b? y t? cho con ?i tiêm v?c xin.
• Gi? v? sinh s?ch s?: khu v?c s?ng, nhà ?, phòng h?c, nhà tr?, khu vui ch?i? c?n ??m b?o v? sinh s?ch s?, thông thoáng và có ?? ánh sáng m?t tr?i. Các v?t d?ng trong nhà, nh?t là ?? dùng cá nhân c?n ???c v? sinh b?ng dung d?ch vô khu?n hàng ngày.

Bên c?nh vi?c gi? v? sinh cá nhân, tr? c?n ???c h??ng d?n r?a tay b?ng xà phòng kh? khu?n ?úng cách, th??ng xuyên, nh?t là sau khi ?i v? sinh và tr??c khi ?n. Khi ho, h?t h?i, tr? c?n l?y gi?y che mi?ng và m?i l?i, sau ?ó v?t gi?y vào thùng rác và r?a tay s?ch s?. ??ng th?i, tr? nên h?n ch? ??a tay ch?m lên m?t, m?i, mi?ng.

T?i n?i có ? d?ch ho gà c?, c?n t?ng c??ng giám sát, phát hi?n s?m các tr??ng h?p b?nh có c?n ho gà ?i?n hình, nh?t là ??n kho?ng th?i gian chu k? c?a b?nh d?ch ? ??a ph??ng.

• Thi?t l?p ch? ?? dinh d??ng h?p lý giúp h? mi?n d?ch kh?e m?nh, gi?m nguy c? m?c b?nh. Tr? s? sinh và tr? nh? nên ???c nuôi d??ng b?ng s?a m? hoàn toàn trong 6 tháng ??u ??i, tr? l?n h?n nên ?n ?? 4 nhóm ch?t c?n thi?t cho s? phát tri?n c?a c? th? (ch?t ??m, ch?t béo, ch?t ???ng b?t, vitamin và khoáng ch?t). ??c bi?t, b? sung thêm nhi?u rau xanh và trái cây t??i trong các b?a ?n hàng ngày.
• Th?m khám ??nh k? giúp phát hi?n b?nh, nguy c? m?c b?nh s?m (n?u có).

B?nh ho gà là b?nh truy?n nhi?m nguy hi?m v?i nhi?u bi?n ch?ng n?ng ??c bi?t b?nh ho gà ? tr? s? sinh và tr? nh?. C?n ??a ng??i b?nh ??n g?p bác s? khi có các tri?u ch?ng c?a b?nh ?? ???c bác s? th?m khám và có ph??ng pháp ?i?u tr? t?i ?u, k?p th?i và hi?u qu?.