L?i Ích Dinh D??ng T? ?u ??

?u ?? là m?t lo?i cây nhi?t ??i có nhi?u giá tr? dinh d??ng và mang l?i nhi?u l?i ích cho s?c kh?e nh? c?i thi?n tiêu hóa, ch?m sóc da, ch?ng oxy hóa, b? m?t?

1. ??c ?i?m cây ?u ??

?u ?? hay thù ?? là m?t cây thu?c h? ?u ??, b? c?i. Cây thân th?o to, không ho?c ít khi có nhánh, cao t? 3 ? 10m. Lá to hình chân v?t, cu?ng dài, ???ng kính 50 ? 70cm, có kho?ng 7 khía. Hoa tr?ng hay xanh, ?ài nh?, vành to n?m cánh.

Cây ?u ?? có 3 gi?i hoa: ??c, cái và l??ng tính. Hoa ??c ch? t?o ra ph?n hoa, không k?t trái. Hoa cái t?o ra nh?ng qu? nh?, không ?n ???c tr? khi ???c th? ph?n. Cây l??ng tính có th? t? th? ph?n vì hoa c?a nó ch?a c? nh? và b?u nh?y. H?u h?t t?t c? các v??n ?u ?? th??ng m?i là cây l??ng tính.

Qu? ?u ?? to tròn, dài. Khi qu? chín, v? t? xanh chuy?n sang màu t? h? phách ??n màu cam, h?t màu nâu ho?c ?en tùy t?ng lo?i gi?ng, có nhi?u h?t.

?u ?? hi?n ???c tr?ng ? h?u h?t các n??c nhi?t ??i, ?ây là lo?i cây r?t nh?y c?m v?i s??ng giá. Trong tr?ng tr?t, nó phát tri?n nhanh, ??u qu? trong vòng 3 n?m. Cây ?a ??t cát, thoát n??c t?t, n??c ??ng có th? làm ch?t cây trong vòng 24 gi?.

Có hai gi?ng ?u ?? th??ng ???c tr?ng. M?t lo?i có th?t ng?t, màu ?? ho?c cam th??ng ???c g?i là ?u ?? ?? và lo?i còn l?i có th?t màu vàng ???c g?i là ?u ?? vàng.

2. Giá tr? dinh d??ng t? ?u ??

Ph?n th?t ?u ?? ch?a: n??c, carbohydrate, calo, ch?t x?, protein, vitamin A, vitamin B, vitamin C, vitamin E, folate, kali, carotenoid (beta-carotene, lutein, zeaxanthin), ch?t ch?ng oxy hóa lycopene.

?u ?? n?m trong nhóm trái cây có hàm l??ng magiê, vitamin A cao nên còn ???c m?nh danh là ?trái cây tr??ng th??.

?u ?? ch?a nhi?u vitamin C h?n cam, là ch?t ch?ng oxy hóa giúp t?ng c??ng h? mi?n d?ch, b?o v? t? bào kh?i t?n th??ng và gi? cho làn da kh?e m?nh.

?u ?? xanh có nhi?u m?, th??ng ???c s? d?ng ?? làm g?i (n?m) và h?m. ?u ?? chín ???c ?n nh? m?t lo?i trái cây (sinh t?, ?u ?? ??p l?nh).

Trong ?m th?c Lào và Thái Lan, ?u ?? xanh ???c s? d?ng ?? làm m?t lo?i g?i cay, ? Lào ???c g?i là tam maak hoong và ? Thái Lan là som tam. Nó c?ng ???c s? d?ng trong các món cà ri Thái Lan ch?ng h?n nh? kaeng som.

? m?t s? vùng c?a châu Á, lá non c?a ?u ?? ???c h?p chín và ?n nh? rau bina.

?u ?? là th? qu? ???c dùng trong mâm ng? qu? ngày T?t c?a ng??i Nam B? Vi?t Nam (g?m các th? qu? mãng c?u, sung, d?a, ?u ??, xoài). Theo quan ni?m c?a ng??i mi?n Nam, cách ??c ghép tên lo?i qu? này nghe gi?ng nh? "c?u sung v?a ?? xài".

H?t ?u ?? ch?a ch?t ch?ng oxy hóa và có ??c tính kháng khu?n giúp ch?ng l?i các g?c t? do có h?i và làm gi?m t? l? ung th?, b?nh tim. H?t có th? ???c s? d?ng ?? ?i?u tr? các v?n ?? v? s?c kh?e nh? nhi?m trùng ???ng ti?t ni?u, b?nh n?m candida và nhi?m trùng huy?t...

3. L?i ích khi ?n ?u ??

Có l?i cho m?t

Zeaxanthin là m?t lo?i ch?t ch?ng oxy hóa có trong ?u ?? chín ? có kh? n?ng lo?i b? các tia sáng xanh gây h?i giúp duy trì ch?c n?ng th? l?c bình th??ng, ng?n ng?a nguy c? b? thoái hóa ?i?m vàng do tu?i tác.

Ngoài ra, ?u ?? c?ng ch?a m?t l??ng l?n beta-carotene (ti?n ch?t c?a vitamin A) có tác d?ng b?o v? và c?i thi?n th? l?c. Vi?c ?n ?u ?? th??ng xuyên s? giúp gi?m nguy c? m?c các b?nh v? m?t, ??c bi?t là trong mùa hè vì khi ti?p xúc v?i ánh sáng m?nh và tia UV có th? ?nh h??ng ??n s?c kh?e m?t.

Ki?m soát l??ng ???ng

?u ?? ch?a m?t l??ng ???ng th?p và hàm l??ng ch?t x? cao r?t phù h?p cho b?nh nhân ti?u ???ng. C? th?, ?u ?? có th? giúp ?i?u ch?nh c?u hình ???ng huy?t và lipid máu c?a b?nh nhân c?ng nh? t?ng bài ti?t insulin, do ?ó khôi ph?c ch?c n?ng trao ??i ch?t tr? l?i bình th??ng.

?u ?? có hàm l??ng n??c lên ??n 90% giúp gi? n??c cho c? th?, ??ng th?i cung c?p n?ng l??ng mà không làm t?ng l??ng ???ng trong máu nh? các ?? u?ng có ???ng khác.

T?t cho tiêu hóa

Trong qu? ?u ?? có m?t enzyme g?i là papain cùng m?t nhóm enzyme th?y phân protease có tác d?ng làm m?m th?t và giúp cho protein d? tiêu hóa h?n. Do ?ó ?u ?? xanh th??ng ???c h?m chung v?i th?t giúp th?t nhanh m?m.

Ngoài ra, lo?i trái cây này c?ng ch?a hàm l??ng ch?t x? và n??c cao, giúp ng?n ng?a ch?ng táo bón, thúc ??y quá trình bài ti?t di?n ra ??u ??n và duy trì s?c kh?e ???ng ru?t, gi?m các tri?u ch?ng c?a h?i ch?ng ru?t kích thích.

T?t cho tiêu da

V?i l??ng vitamin C d?i dào, ?u ?? góp ph?n vào quá trình s?n xu?t collagen giúp da tr? nên s?n ch?c và ?àn h?i h?n.

Nh? enzyme papain mà ?u ?? còn giúp t?y t? bào ch?t, lo?i b? l?p s?ng già c?i trên b? m?t da, giúp da không ch? sáng ??u màu mà còn h? tr? tái t?o t? bào m?i, da m?n màng và r?ng r? h?n.

Cung c?p ch?t ch?ng oxy hóa cho c? th?

Các phân t? g?c t? do v?n ???c hình thành trong quá trình trao ??i ch?t c?a c? th?, th??ng thúc ??y quá trình oxy hóa d?n ??n nhi?u nguy c? b?nh t?t nh?: ung th?, ti?u ???ng, gan, Alzheimer?Vitamin A, C, E, beta-carotene, lycopene ??u là nh?ng d??ng ch?t ch?ng oxy hóa và ?u ?? l?i là ngu?n ch?a t?t c? nh?ng ch?t ch?ng oxy hóa này v?i hàm l??ng cao. Các ch?t này có th? trung hòa các g?c t? do, giúp c? th? ng?n ng?a ???c b?nh t?t.

Các ch?t ch?ng oxy hóa trong ?u ?? có th? b?o v? trái tim c?a chúng ta và t?ng c??ng tác d?ng b?o v? c?a cholesterol HDL t?t.

H? tr? quá trình ?i?u tr? s?t xu?t huy?t

Lá ?u ?? giúp kích thích s?n sinh ti?u c?u và ph?c h?i l??ng ti?u c?u b? gi?m nhanh chóng trong các tr??ng h?p s?t xu?t huy?t (y?u t? quan tr?ng ??i v?i quá trình ?ông máu). U?ng n??c s?c t? lá ?u ?? có th? giúp rút ng?n th?i gian h?i ph?c và gi?m tri?u ch?ng m?t m?i, ch?y máu d??i da do b?nh s?t xu?t huy?t gây ra.

4. L?u ý

M?c dù ?u ?? có nhi?u l?i ích cho s?c kh?e nh?ng s? có nh?ng ?i?m chúng ta c?n l?u ý khi s? d?ng ?? tránh nh?ng v?n ?? không mong mu?n:

• Ph? n? mang thai không nên ?n ?u ?? xanh do ch?a nhi?u papain - m?t lo?i enzyme có th? kích thích co th?t t? cung và gây h?i cho thai nhi.
• Ng??i b? d? ?ng v?i m? cao su c?n th?n tr?ng vì ?u ?? xanh có ch?a m? có th? gây ng?a ho?c s?ng.
• Nh?ng ng??i ?ang dùng thu?c ch?ng ?ông máu nên h?i ý ki?n bác s? tr??c khi ?n nhi?u ?u ?? vì có th? làm t?ng nguy c? ch?y máu.
• Ng??i có d? dày nh?y c?m có th? b? tiêu ch?y n?u ?n quá nhi?u ?u ??.
• Hi?n ch?a có nghiên c?u chính th?c ch?ng minh lá ?u ?? ch?a ???c b?nh s?t xu?t huy?t và thay th? các ph??ng pháp ?i?u tr? v?y nên chúng ta c?n tuân th? ch? ??nh dùng thu?c và tái khám, tham v?n ý ki?n c?a bác s? n?u mu?n s? d?ng lá ?u ??, nh?m tránh b?nh tr? n?ng, bi?n ch?ng.
• Tuy ???c coi là an toàn nh?ng chúng ta không nên ?n quá nhi?u h?t ?u ?? mà ch? nên dùng nh? gia v?. Nam gi?i và ph? n? ?ang có k? ho?ch sinh con, ph? n? có thai, ng??i ?ang cho con bú? không nên dùng h?t ?u ??.