?inh l?ng là loài cây quen thu?c v?i nhi?u gia ?́nh Vi?t Nam. ? n??c ta, ?inh l?ng có t? lâu và ???c tr?ng ph? bi?n ? v??n gia ?́nh, ?́nh chùa, tr?m xá, b?nh vi?n ?? làm c?nh, làm thu?c và gia v?.
1. ??c ?i?m cây ?inh l?ng
?inh l?ng là m?t lo?i cây thân nh?, thân nh?n, không có gai, th??ng cao 0,8 ? 2m. Lá kép 3 l?n x? lông chim, lá chét có cu?ng g?y cùng v?i phi?n lá chét có r?ng c?a không ??u, lá có mùi th?m. C?m hoa h́nh chùy ng?n g?m nhi?u tán, mang nhi?u hoa nh?, màu l?c nh?t ho?c tr?ng xám. Qu? d?t, có ṿi t?n t?i.
Cây ?inh l?ng cùng h? v?i nhân sâm, c̣n g?i là cây g?i cá (v́ dân gian th??ng l?y lá ?? ?n g?i cá), nam d??ng lâm.
B? ph?n dùng: lá, cành, r? (r?a s?ch ??t cát, ph?i hay s?y khô).
2. Công d?ng cây ?inh l?ng
Toàn cây ?inh l?ng bao g?m r?, thân, lá ??u có th? s? d?ng làm thu?c.
- Theo y h?c c? truy?n, r? cây ?inh l?ng có v? ng?t, h?i ??ng, tính mát có tác d?ng thông huy?t m?ch, b?i b? khí huy?t.
- R? có th? ???c ?un sôi và u?ng ?? kích thích ?i ti?u, làm d?u th?n kinh, gi?m ?au kh?p và hít ph?i ?? kích thích ?? m? hôi.
- R? cây ?inh l?ng t?ng c??ng ?? kháng r?t t?t.
- R? cây có ch?a nhi?u saponin gi?ng nh? sâm, các vitamin B1, B2, B6, C, 20 amino acid c?n thi?t cho c? th? và nh?ng amino acid không th? thay th? ???c nh? lyzin, cystein, methionin.
- Lá ?inh l?ng có v? ??ng, tính mát giúp gi?i ??c th?c ?n, ch?ng d? ?ng, ch?a ho ra máu, ki?t l?.
- Lá ?inh l?ng t?t cho s?n ph? sau sinh: dùng n??c lá ?inh l?ng u?ng ho?c n?u canh ?inh l?ng v?i các th?c ph?m khác nh? th?t, cá giúp cho c? th? t?ng kh? n?ng h?p thu d??ng ch?t. Tuy nhiên khi n?u canh ?inh l?ng không nên n?u k? khi?n m?t ch?t dinh d??ng và nên ?n khi canh c̣n nóng.
- Lá ?inh l?ng ch?a d? ?ng: nh?ng ng??i có c? ??a d? ?ng ho?c khi có d?u hi?u d? ?ng, ng? ??c th?c ?n có th? hăm n??c ?inh l?ng ?? u?ng, u?ng ??u ??n m?i ngày cho ??n khi h?t các tri?u ch?ng c?a d? ?ng.
- Ch?a t?c tia s?a sau sinh: ng??i m? sau sinh n?u b? t?c tia s?a ho?c ít s?a có th? l?y kho?ng 40g lá ?inh l?ng, r?a s?ch, s?c v?i 300 ml n??c ? l?a nh?, ?un ??n khi c̣n kho?ng 200 ml n??c th́ t?t b?p, ch?t l?y n??c, u?ng khi n??c c̣n ?m ?? có tác d?ng t?t nh?t. N?u n??c b? ngu?i có th? ?un l?i ?? u?ng, không nên u?ng l?nh và không u?ng n??c ?? qua ?êm.
- Lá ?inh l?ng t??i giă ??p gi?m chín mé, s?ng, viêm.
- Ch?a r?i lo?n kinh nguy?t: n??c ?inh l?ng có tác d?ng t?t ?? ch?a r?i lo?n kinh nguy?t, giúp ?n ??nh ???ng huy?t, gi?m c?n ?au vùng b?ng và vùng t? cung ? ph? n? sau sinh. Có th? s?c lá và cành ?inh l?ng v?i n??c, dùng m?t th?i gian s? th?y có hi?u qu?.
- Lá ?inh l?ng ch?a b?nh v? tiêu hóa: n??c s?c ?inh l?ng có tác d?ng h? tr? ch?a các b?nh v? tiêu hóa nh? ??y h?i, khó tiêu, tiêu ch?y. Khi u?ng liên t?c n??c s?c ?inh l?ng trong vài ngày s? th?y tri?u ch?ng b?nh c?i thi?n rơ.
- D?ch chi?t c?n c?a cây ?inh l?ng có tác d?ng ch?ng hen, ch?ng histamin và ?c ch? t? bào mast giúp nó h?u ích trong vi?c ?i?u tr? hen suy?n.
?inh l?ng c̣n ???c g?i ư dùng cho các ??i t??ng nh?: l?c l??ng v? trang v?i tác d?ng t?ng l?c, t?ng kh? n?ng làm vi?c, t?ng kh? n?ng ch?u ??ng c?a c? th?; dùng cho v?n ??ng viên th? thao ?? t?ng ?? d?o dai, t?ng s?c b?n, t?ng thành tích thi ??u. Bên c?nh ?ó, ?inh l?ng c̣n dùng cho phi hành gia trong th?i gian rèn luy?n ?? t?ng sinh thích nghi, t?ng s?c ch?u ??ng c?a c? th?, t?ng s?c ?? kháng, gi?m s? m?t m?i trong ?i?u ki?n môi tr??ng b?t l?i.
3. L?u ư
Không nên l?m d?ng cây ?inh l?ng.
- M?c dù mang r?t nhi?u l?i ích nh?ng trong ?inh l?ng có ch?a nhi?u saponin có th? gây các tri?u ch?ng nh? hoa m?t, chóng m?t, suy nh??c c? th?, v? h?ng c?u. V́ v?y, ch? dùng khi c?n thi?t và dùng ?úng li?u, ?úng cách.
- Không ???c dùng r? ?inh l?ng v?i li?u cao v́ s? gây say thu?c, xu?t hi?n c?m giác m?t m?i, bu?n nôn, tiêu ch?y.
