B?nh ??u Mùa Kh? - Nguyên Nhân, Tri?u Ch?ng Và Cách Phòng Ng?a

B?nh ??u mùa kh? là m?t b?nh lý r?t hi?m g?p, gây ra b?i virus ??u mùa kh?. B?nh ?ang có xu h??ng lan r?ng ? Vi?t Nam.

1. B?nh ??u mùa kh? là b?nh gì?

??u mùa kh? là m?t c?n b?nh hi?m g?p, do virus ??u mùa kh? thu?c chi Orthopoxvirus gây ra.

?ây là b?nh truy?n nhi?m t? ??ng v?t, t?c là b?nh có th? lây truy?n t? ??ng v?t sang ng??i. B?nh c?ng có th? lây truy?n t? ng??i sang ng??i.

B?nh ???c g?i là ??u mùa kh? b?i vì b?nh ???c phát hi?n ??u tiên ? ?àn kh? ???c b?t gi? cho m?c ?ích nghiên c?u n?m 1958. B?nh sau ?ó ???c phát hi?n ? ng??i n?m 1970.

Nh?ng ng??i ?ã ???c tiêm v?c xin ??u mùa, th?m chí ?ã tiêm h?n 25 n?m tr??c, ??u ít nguy c? m?c b?nh ??u mùa kh?. Các tr??ng h?p m?c b?nh ??u mùa kh? ? châu Phi có xu h??ng ngày càng gia t?ng do con ng??i ?ang xâm ph?m sâu vào môi tr??ng s?ng c?a các loài ??ng v?t hoang dã mang virus ??u mùa kh?.

2. Tri?u ch?ng b?nh ??u mùa kh?

Theo WHO, b?nh ??u mùa kh? có nhi?u d?u hi?u và tri?u ch?ng khác nhau. Nh?ng nhìn chung, th?i k? ? b?nh c?a b?nh ??u mùa kh? th??ng kéo dài t? 5 ??n 21 ngày và quá trình nhi?m b?nh ???c chia làm 2 giai ?o?n:

• Giai ?o?n virus xâm nh?p: kéo dài 5 ngày v?i các bi?u hi?n s?t, ?au ??u d? d?i, ?n l?nh, ?au c?, ?au l?ng, s?ng h?ch b?ch huy?t, suy nh??c c? th?.

?i?m khác bi?t c?a b?nh ??u mùa kh? so v?i các b?nh khác là n?i h?ch trong khi các tri?u ch?ng còn l?i t??ng t? b?nh th?y ??u, b?nh s?i ho?c ??u mùa thông th??ng.

• Giai ?o?n phát ban trên da: bi?u hi?n t? 1 ??n 3 ngày k? t? khi b?nh nhân b? s?t và có th? kéo dài 2 - 3 tu?n, phát ban t?p trung nhi?u ? m?t, lòng bàn tay và lòng bàn chân, m?t, mi?ng, h?ng, b?n, c? quan sinh d?c và/ho?c quanh vùng h?u môn.

Các n?t phan ban ban ??u ch? h?i s?n trên b? m?t da và sau ?ó phát tri?n nghiêm tr?ng h?n, tr? thành m?n n??c, s?ng to r?i d?n chuy?n sang m?n m? r?i m?i khô l?i, ?óng v?y và x?p xu?ng.

Nh?ng ng??i có nguy c? cao m?c b?nh n?ng hay bi?n ch?ng bao g?m ph? n? mang thai, tr? em và ng??i b? suy gi?m mi?n d?ch.

3. ???ng lây truy?n b?nh ??u mùa kh?

B?nh ??u mùa kh? có 3 con ???ng lây nhi?m chính:

• Lây nhi?m thông qua v?t x??c, v?t c?n mà ??ng v?t c?n ?ã nhi?m virus.
• Ng??i ?n th?t ??ng v?t và ??ng v?t b? ?n th?t ?ó ?ang nhi?m b?nh.
• Ng??i ti?p xúc g?n v?i ng??i nhi?m b?nh ??u mùa kh?.

Theo WHO, b?nh ??u mùa kh? lây t? ng??i sang ng??i qua ti?p xúc g?n v?i ng??i b?nh phát ban ??u mùa kh?, bao g?m qua ti?p xúc m?t v?i m?t, da v?i da, mi?ng v?i mi?ng ho?c mi?ng v?i da. Ng??i b?nh ???c coi là v?n có kh? n?ng lây b?nh cho ng??i khác cho t?i khi t?t c? các t?n th??ng ?ã ?óng v?y, l?p v?y ?ã bong ra và hình thành m?t l?p da m?i.

Ngoài ra, môi tr??ng s?ng có th? b? nhi?m virus b?nh ??u mùa kh?. Ch?ng h?n, khi m?t ng??i mang m?m b?nh ??u mùa kh? s? hay ch?m vào qu?n áo, ga, g?i, kh?n m?t, các ?? v?t, d?ng c? ?n nh? bát ??a, xoong ch?o, ?? ?i?n t? ho?c các b? m?t. Khi ng??i khác ch?m vào các ?? v?t này thì h? s? có th? b? nhi?m b?nh. Ho?c c?ng có th? b? nhi?m b?nh do hít ph?i v?y da ho?c virus t? qu?n áo, ga g?i ho?c kh?n m?t.

Bên c?nh ?ó, c?n b?nh này c?ng có th? lây t? m? sang thai nhi và d?n ??n b?nh ??u mùa kh? b?m sinh. Tr? s? sinh ti?p xúc g?n v?i m? trong quá trình sinh n? và sau khi sinh c?ng có nguy c? nhi?m b?nh cao n?u m? ?ang m?c b?nh.

Tuy ti?p xúc g?n v?i ng??i b?nh ???c xem nh? m?t y?u t? nguy c? làm lây lan b?nh ??u mùa kh? nh?ng các chuyên gia cho r?ng, v?n ch?a th? k?t lu?n ???c vi?c c?n b?nh này có lây truy?n qua ???ng tình d?c hay không.

4. B?nh ??u mùa kh? có nguy hi?m không?

??u mùa kh? cùng h? v?i b?nh ??u mùa nh?ng nh? h?n v?i 2 ch?ng ??u mùa kh? ph? bi?n:

• Ch?ng Congo th??ng có bi?u hi?n n?ng h?n, t? l? t? vong là 10%.
• Ch?ng th? hai t?p trung ? Tây Phi, ch?ng này bi?u hi?n ít nghiêm tr?ng, th??ng gây t? vong v?i t? l? 1% ng??i m?c b?nh. Hi?n nay các b?nh nhân ? Anh h?u h?t m?c ch?ng ??u mùa Tây Phi.

Theo các tài li?u, các bi?n ch?ng th??ng g?p c?a b?nh này nh? sau:

• Nhi?m trùng da th? phát
• Viêm mô não
• Viêm ph? qu?n ph?i
• Nhi?m trùng giác m?c, m?t th? l?c
• Lú l?n

Tr??c ?ây, t? l? t? vong do b?nh ??u mùa kh? dao ??ng trong kho?ng 1 - 10% so v?i s? ng??i m?c b?nh. Trong th?i gian g?n ?ây, t? l? t? vong dao ??ng trong kho?ng 3 - 6%.

Có th? nói, b?nh ??u mùa kh? tuy khó lây lan gi?a ng??i v?i ng??i h?n so v?i Covid-19 và các tri?u ch?ng c?a b?nh c?ng không quá nghiêm tr?ng nh?ng ?ây v?n là m?t c?n b?nh nguy hi?m, c?n có nh?ng bi?n pháp phòng ng?a phù h?p.

5. Phòng ng?a b?nh ??u mùa kh?

• Tránh ti?p xúc v?i ??ng v?t có nguy c? nhi?m virus gây b?nh ??u mùa kh? (??ng v?t b? b?nh, ??ng v?t ch?t ? nh?ng khu v?c x?y ra b?nh ??u mùa kh?, ??ng v?t nghi ng? nhi?m b?nh,?).
• Th?c hi?n ?n chín, u?ng sôi. Không s? d?ng th?t ??ng v?t không rõ ngu?n g?c xu?t x?, ch?a qua ki?m ??nh.
• Tránh ti?p xúc v?i ng??i có nguy c? m?c b?nh. Không ch?m vào các v?t d?ng c?a ng??i ?ang nhi?m b?nh.
• Cách ly y t? ng??i có tri?u ch?ng b?nh.
• Th??ng xuyên r?a tay b?ng xà phòng ho?c s? d?ng dung d?ch v? sinh tay có ch?a c?n.
• Tiêm v?c xin phòng b?nh ??u mùa. Hi?n ch?a có v?c xin ng?a b?nh ??u mùa kh? nh?ng vi?c tiêm v?c xin phòng b?nh ??u mùa có th? làm gi?m ??n 85% nguy c? m?c b?nh ??u mùa kh?.
• Nâng cao ý th?c phòng tránh d?ch b?nh. Th??ng xuyên c?p nh?t các thông tin b?nh.

Khi có các d?u hi?u nghi ng? c?a b?nh ??u mùa kh?, ng??i b?nh c?n ???c ??a ??n các trung tâm y t? ?? ???c bác s? th?m khám và cho h??ng ?i?u tr? s?m nh?t có th?.