T?i v?a là lo?i gia v? thi?t y?u trong nhà b?p v?a là m?t v? thu?c mà c? ?ông và Tây y ??u coi tr?ng.
1. T?i mang nhi?u l?i ích
T?i là th?c ph?m có giá tr? dinh d??ng khá cao. Theo nghiên c?u, trong 100g t?i t??i có ch?a 62,8g n??c, 6,3g protein, 33g carbohydrates, 150g calo, 0,1g lipid cùng nhi?u nguyên t? vi l??ng nh? canxi, s?t, ph?t pho và các vitamin nh? C, B, B1, B2, B3, B6?
Tác d?ng c? b?n c?a t?i ch? y?u ??n t? allicin. Trong t?i t??i không có allicin t? do, ch? có ti?n ch?t c?a nó là alliin. Khi t?i ???c b?m nhuy?n, enzyme trong t?i b? kích ho?t s? kích thích alliin h́nh thành allicin.
Theo ?ông y, t?i v? cay, tính ?m, có công d?ng hành khí tr?, làm ?m t? v?, tiêu tích, gia?i ??c và sát trùng, th??ng ???c dùng ?ê? ch?a các ch?ng b?nh nh?: ??y b?ng, ch?m tiêu, r?i lo?n tiêu hóa, phù th?ng, s?t rét, ho gà, m?n nh?t, ?inh ??c, n?m tóc?
2. T?i ?n s?ng có ???c không?
T?i có nhi?u công d?ng ??i v?i s?c kh?e, ??c bi?t là khi ?n s?ng, m?i ngày dùng t? 3 - 5 tép t?i nh? tùy nhu c?u m?i ng??i.
- Pḥng và ?i?u tr? c?m cúm: h?p ch?t sulfur có trong t?i có tác d?ng kháng khu?n, tiêu viêm c?c m?nh. S? d?ng t?i h?ng ngày giúp d? pḥng c?m cúm và các b?nh do vi khu?n, virus gây ra. Bên c?nh ?ó, vi?c ?n t?i c̣n giúp rút ng?n th?i gian b? c?m, giúp ng??i b?nh ph?c h?i s?c kh?e nhanh h?n.
- C?i thi?n ch?c n?ng x??ng kh?p: vitamin C, vitamin B6, mangan, k?m cùng các ch?t ch?ng oxy hóa và enzyme,...có trong t?i có tác d?ng t?t trong vi?c ng?n ch?n s? h́nh thành các mô liên k?t và chuy?n hóa x??ng. ??ng th?i, chúng nâng cao kh? n?ng h?p th? canxi c?a c? th?, giúp x??ng ch?c kh?e, giúp làm ch?m quá tŕnh loăng x??ng ? ph? n?.
- Pḥng ng?a và h? tr? ?i?u tr? ung th?: theo nhi?u nghiên c?u, t?i có công d?ng ?áng k? trong vi?c gi?m thi?u nguy c? m?c ung th?, nh?t là ung th? ???ng ru?t. Bên c?nh ?ó, t?i c̣n có th? ng?n c?n s? xâm h?i c?a ??c t?, kim lo?i n?ng, ch?t gây ung th? ??i v?i c? th?.
- Mang l?i thai k? an toàn: t?i có tác d?ng t?ng tr?ng ??i v?i thai nhi có r?i ro thi?u cân. Bên c?nh ?ó, t?i c?ng giúp gi?m thi?u nh?ng r?i ro khác trong thai k? nh? ti?n s?n gi?t (có s? liên h? v?i ch?ng cao huy?t áp).
- L?c ??c t? trong máu: ch?t allicin trong t?i giúp lo?i b? các ch?t ??c h?i ra kh?i c? th?, ??ng th?i t?ng c??ng các t? bào b?ch c?u kh?e m?nh, thanh l?c máu và làm s?ch h? hô h?p.
- Ng?n ng?a b?nh Alzheimer: ch?t dinh d??ng có trong t?i giúp b?o v? t? bào năo ch?ng l?i quá tŕnh lăo hóa, làm gi?m cholesterol, h? huy?t áp. V́ th?, ?n t?i s?ng m?i ngày giúp ng?n ng?a hi?u qu? các b?nh v? th?n kinh liên quan ??n tu?i tác nh? b?nh m?t trí nh? Alzheimer.
- Làm ??p da: h?p ch?t h?u c? allicin trong t?i có tác d?ng tiêu di?t vi khu?n và c?n tr? ho?t ??ng c?a g?c t? do, giúp pḥng ng?a m?n tr?ng cá, các b?nh v? da và ch?ng lăo hóa da.
3. Cách ?n t?i s?ng ?úng cách
- Nên b?m nhuy?n t?i, ?? trong không khí kho?ng 10 - 15 phút m?i ?n. V́ trong t?i không có allicin t? do, ch? sau khi b?m nhuy?n, d??i tác d?ng c?a enzyme th́ t?i m?i phóng thích ra allicin.
- Không ?n t?i cùng các th?c ph?m nh? th?t chó, th?t gà, tr?ng, cá tr?m.
- Có th? ?n t?i ngâm d?m v́ cách s? ch? này v?n gi? l?i ???c các ho?t ch?t t?t trong t?i.
- Không nên ?n t?i lúc ?ói v́ t?i có tính phân h?y và tính kích thích m?nh v?i niêm m?c d? dày - ru?t. N?u ?n quá nhi?u t?i m?t l?n ho?c ?n t?i lúc b?ng ?ói th́ s? không t?t cho h? tiêu hóa, nh?t là v?i ng??i b? viêm loét d? dày, tá tràng.
- Ng??i có b?nh liên quan t?i m?t, th? l?c y?u không nên ?n nhi?u t?i v́ t?i có th? kích thích m?t, d? gây viêm b?u m?t, viêm k?t m?c m?t.
- Không nên ?n t?i s?ng khi b? tiêu ch?y v́ allicin trong t?i s? kích thích thành ru?t, d?n t?i phù n?, ngh?n m?ch máu, gây ra nhi?u bi?n ch?ng nguy hi?m.
- Ng??i có ti?n s? m?c các b?nh v? gan không nên ?n t?i v́ t?i có tính nóng, v? cay, làm nóng gan, lâu dài s? gây t?n th??ng cho gan.
- Ng??i th? tr?ng suy y?u không nên ?n nhi?u t?i v́ t?i có tính nóng, có ??c, sinh ??m nhi?t, n?u ?n nhi?u t?i s? gây tiêu hao khí, t?n h?i máu huy?t.
- Ng??i ?ang s? d?ng m?t s? lo?i thu?c ?i?u tr? HIV/AIDS, thu?c ch?ng ?ông máu,... không nên ?n t?i v́ s? gây ra các tác d?ng ph? không t?t cho s?c kh?e.
