Tay chân mi?ng (Hand, Foot, Mouth Disease ? HFMD) là m?t b?nh truy?n nhi?m lây t? ng??i sang ng??i do virus ???ng ru?t gây ra, có th? phát tri?n thành d?ch tay chân mi?ng.
1. B?nh tay chân mi?ng là ǵ?
B?nh th??ng g?p ? tr? em d??i 5 tu?i, ít g?p ? ng??i l?n, bi?u hi?n chính là t?n th??ng da, niêm m?c d??i d?ng ph?ng n??c t?p trung ? niêm m?c mi?ng, ḷng bàn tay, bàn chân, mông, g?i.
B?nh tay chân mi?ng lây ch? y?u theo ???ng tiêu hoá t? n??c b?t, ph?ng n??c và phân c?a tr? nhi?m b?nh. Do v?y, các y?u t? sinh ho?t t?p th? nh? tr? ?i h?c t?i nhà tr?, m?u giáo, n?i tr? ch?i t?p trung là các y?u t? nguy c? lây truy?n b?nh, d? phát thành các ? d?ch.
B?nh tay chân mi?ng có th? x?y ra quanh n?m và có xu h??ng t?ng nhanh vào kho?ng t? tháng 4 ? 6 và t? tháng 9 ? 12. T?c ?? lây t? ng??i sang ng??i cao n?u ?ă tr? thành d?ch.
2. Nguyên nhân
Nguyên nhân gây b?nh tay chân mi?ng do hai nhóm tác nhân là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71).
B?nh có th? gây nhi?u bi?n ch?ng. Các tr??ng h?p bi?n ch?ng n?ng th??ng do EV71. Các bi?n ch?ng này bao g?m:
- Bi?n ch?ng v? năo b? nh?: viêm năo, viêm thân năo, viêm năo t?y, viêm màng năo. Bi?u hi?n nh? gi?t ḿnh, ng? gà, b?t r?t, ?i lo?ng cho?ng, run chi, m?t nh́n ng??c, rung gi?t nhăn c?u, y?u li?t chi, co gi?t, hôn mê,...
- Bi?n ch?ng tim m?ch, hô h?p bao g?m: viêm c? tim, phù ph?i c?p, t?ng huy?t áp, suy tim, tr?y m?ch có th? t? vong nhanh chóng n?u không ???c x? lư k?p th?i.
3. Cách nh?n bi?t
Có th? nh?n bi?t tr? b? b?nh tay chân mi?ng d?a vào các tri?u ch?ng:
- Kh?i phát trong ṿng 1 ??n 2 ngày v?i bi?u hi?n s?t nh?, m?t m?i, ?au h?ng, bi?ng ?n, tiêu ch?y.
- Giai ?o?n phát b?nh: kéo dài 3-10 ngày v?i các tri?u ch?ng ?i?n h́nh c?a b?nh nh?:
- Loét mi?ng: xu?t hi?n các v?t loét ?? hay ph?ng n??c ? niêm m?c mi?ng, l?i, l??i, ?au mi?ng d?n ??n tr? b? ?n, b? bú, t?ng ti?t n??c b?t, tr? qu?y khóc.
- Phát ban trên da d?ng ph?ng n??c: v? trí xu?t hi?n ? ḷng bàn tay, ḷng bàn chân, g?i, mông t?n t?i kho?ng 1 tu?n, sau ?ó s? ?? l?i v?t thâm, r?t hi?m khi loét.
- Bi?u hi?n toàn thân nh?: s?t nh?, nôn, n?u s?t cao c?n chú ư các bi?n ch?ng d? x?y ra.
- Giai ?o?n lui b?nh: th??ng t? 3-5 ngày sau th?i gian phát b?nh, n?u tr? h?i ph?c hoàn toàn mà không có bi?n ch?ng.
Các tri?u ch?ng c?a b?nh th??ng s? xu?t hi?n trong kho?ng t? 3 ? 7 ngày sau khi tr? b? nhi?m b?nh và s? kéo dài t? 7 ? 10 ngày. Các v?t ban, m?n n??c do b?nh tay chân mi?ng th??ng không ?au, không có c?m giác ng?a.
4. B?nh tay chân mi?ng ? tr? em có th? b? tái nhi?m nhi?u l?n không?
Tr? ?ă t?ng m?c b?nh tay chân mi?ng v?n có nguy c? b? tái nhi?m nhi?u l?n, v́ c?n nguyên c?a b?nh có th? gây ra b?i nhi?u lo?i virus khác nhau. Khi tr? m?c b?nh, c? th? s? ch? s?n sinh ra m?t lo?i kháng th? ?? mi?n d?ch v?i lo?i virus ?ă m?c tr??c ?ó nên khi tr? nhi?m m?t lo?i virus gây b?nh khác, tr? v?n có th? b? tái nhi?m.
Tr? em khi nhi?m virus tay chân mi?ng dù có tri?u ch?ng lâm sàng hay không có tri?u ch?ng lâm sàng th́ ng??i b?nh ít nhi?u v?n có kháng th? ch?ng l?i virus. Tuy nhiên l??ng kháng th? không nhi?u và không b?n v?ng theo th?i gian nên không ?? ?? b?o v? tr? khi có ti?p xúc v?i ngu?n lây.
5. Khi nào nên ??a tr? ??n trung tâm y t??
Khi ch?m sóc tr? b? tay chân mi?ng, b? m? l?u ư ??a tr? ??n trung tâm y t? g?n nh?t ngay khi tr? có các bi?u hi?n sau:
- S?t cao ? 39 ?? C.
- Th? nhanh, khó th?, m?t l?.
- Gi?t ḿnh, l? ??, run chi, qu?y khóc, b?t r?t khó ng?.
- ?i lo?ng cho?ng.
- Da n?i vân tím, vă m? hôi, tay chân l?nh.
- Co gi?t, hôn mê.
- Nôn nhi?u, b? ?n.
6. ?i?u tr? b?nh tay chân mi?ng
- Hi?n nay ch?a có thu?c ?i?u tr? chân tay mi?ng ??c hi?u, do ?ó ch? y?u ?i?u tr? tri?u ch?ng, nâng cao s?c ?? kháng cho tr?.
- Theo dơi nh?m phát hi?n s?m và ?i?u tr? s?m bi?n ch?ng.
- ??m b?o v? m?t dinh d??ng ??y ??, nâng cao th? tr?ng cho tr?.
7. Pḥng b?nh tay chân mi?ng
- T?p cho tr? thói quen r?a tay c?n th?n v?i xà pḥng kh? khu?n tr??c khi ?n, sau khi ?i v? sinh, ho, h?t h?i, x́ m?i hay ti?p xúc v?i ch?t d?ch c? th? c?a ng??i khác.
- Không cho tr? dùng chung các v?t d?ng cá nhân v?i ng??i khác nh? ly u?ng n??c, kh?n t?m, bàn ch?i ?ánh r?ng, qu?n áo,?
- Dùng kh?n gi?y che mi?ng khi ho, h?t h?i, x́ m?i, sau ?ó b? kh?n gi?y vào thùng rác.
- H?n ch? ti?p xúc v?i ng??i b?nh n?u không th?c s? c?n thi?t.
- Cách ly tr? b?nh t?i nhà: không ??n nhà tr?, tr??ng h?c, n?i các tr? ch?i t?p trung trong 10-14 ngày ??u c?a b?nh.
- C?n theo dơi ch?t ch? nh?ng tr? có bi?u hi?n s?t trong vùng d?ch, n?u nghi ng? b?nh c?n ???c cách ly.
- Không ???c ch?c v? các m?n n??c, b?ng n??c trên da ng??i b?nh tránh t́nh tr?ng c? th? b? nhi?m thêm virus.
- V? sinh môi tr??ng s?ng: lau pḥng ? c?a ng??i b?nh, kh? khu?n b? m?t, gi??ng b?nh, bu?ng b?nh.
- X? lư ch?t th?i, qu?n áo, kh?n tr?i gi??ng c?a ng??i b?nh và d?ng c? ch?m sóc s? d?ng l?i theo quy tŕnh pḥng b?nh lây qua ???ng tiêu hoá.
- Ng??i nhà hay nhân viên y t? c?n r?a tay b?ng xà pḥng sau khi thay qu?n áo, tă, sau khi ti?p xúc v?i phân, n??c b?t, sau th?m khám...
Tr? trong giai ?o?n t? 6 tháng ??n 3 tu?i r?t d? g?p ph?i các v?n ?? v? h? hô h?p, các b?nh lư nhi?m trùng hô h?p và nhi?m trùng ???ng tiêu hóa n?u bé ?n d?m s?m ho?c vi?c l?u tr? và pha ch? s?a không ??m b?o. ??c bi?t, trong giai ?o?n này tr? có th? ch?m nói, ch?m v?n ??ng...nên cha m? c?n ??c bi?t chú ư ??n vi?c ch?m sóc và cung c?p dinh d??ng ??y ?? cho tr?.
