Rau má m?t loài cây thân th?o, nó ???c s? d?ng ph? bi?n nh? m?t lo?i rau c?ng nh? m?t v? thu?c trong y h?c v́ d??c tính c?a nó.
1. ??c ?i?m c?a cây rau má
Rau má c̣n có tên g?i khác là tích tuy?t th?o ho?c lôi công th?o, là m?t loài cây thân th?o có ngu?n g?c t? Úc, các ??o Thái B́nh D??ng, New Guinea, Melanesia, Malesia và châu Á.
Th??ng m?c ? nh?ng n?i ?m ??t, râm mát, thung l?ng, b? m??ng, ??t mùn t?i x?p t?i các vùng nhi?t ??i. Cây rau má có ??c ?i?m h́nh thái:
- B? r? bao g?m các thân r?, m?c thành chùm ? g?c và các r? ??t m?c ? ??t thân. Có màu tr?ng kem và ???c che ph? b?ng các lông t? ? r?.
- Thân m?nh kh?nh và nh?n, là lo?i thân ḅ lan, màu xanh l?c hay l?c ánh ??, có r? ? các m?u.
- Các lá m?c ra t? cu?ng dài kho?ng 5?20 cm, lá h́nh th?n, màu xanh v?i cu?ng dài và ph?n ??nh lá tṛn, k?t c?u tr?n nh?n v?i các gân lá d?ng l??i h́nh chân v?t.
- Hoa rau má có màu tr?ng ho?c t? h?ng nh?t ??n ph?t ??, m?c thành các tán nh?, tṛn g?n m?t ??t, có kích th??c khá nh? (nh? h?n 3 mm), v?i 5-6 thùy tràng hoa trên m?i bông hoa. Hoa l??ng tính.
- Qu? có h́nh m?t l??i dày ??c, chín sau 3 tháng và toàn b? cây, bao g?m c? r?, ???c thu hái th? công.
Tuy cây có hoa (l??ng tính) và t?o qu? th??ng vào tháng 4 ??n tháng 6 nh?ng rau má th??ng nh?y nhánh (sinh s?n vô tính) nên t?c ?? sinh tr??ng c?a rau má r?t cao.
Có s? khác nhau gi?a h́nh dáng rau má nh? to hay nh?, cao hay th?p, kh?n hay m??t... là do s? khác nhau gi?a các vùng khí h?u, ??t ?ai th? nh??ng, h́nh th?c canh tác hay m?c t? nhiên...và kèm theo ?ó là v? rau c?ng s? khác nhau.
Ch?t có trong rau má g?m có: n??c, ??m, tinh b?t, cellulose, vitamin C, vitamin B1, canxi, phospho, s?t, beta caroten, sterol, saponin, flavonol, saccharides, kali, k?m?
2. Rau má có tác d?ng ǵ?
Rau má th??ng ???c dùng ?? ?n s?ng, n?u canh, ?n l?u, làm n??c ép. Ngoài ra, lo?i rau này c̣n mang m?t s? giá tr? d??c tính h?u ích:
- Rau má giúp gi?i nhi?t, h? s?t và mát gan: theo ?ông y, rau má ???c bi?t ??n nh? lo?i th?o d??c có hàn, cay, ??ng v?i tác d?ng d??ng âm, thanh nhi?t, nhu?n gan, gi?i ??c?rau má ???c s? d?ng làm n??c ép nguyên ch?t ho?c xay chung v?i ??u xanh u?ng giúp thanh nhi?t c? th?, mát gan, h? s?t.
- Rau má giúp c?i thi?n các b?nh liên quan ??n h? tiêu hóa: ho?t ch?t ch?ng viêm và ch?ng oxy hóa trong rau má có vai tṛ quan tr?ng trong vi?c c?i thi?n s?c kh?e c?a h? th?ng tiêu hóa trong ?ó có ru?t và ??i tràng, c?i thi?n ?áng k? t́nh tr?ng táo bón ? c? ng??i l?n và tr? em.
- Rau má giúp ch?a lành các v?t th??ng khá nhanh: h?p ch?t Triterpenoids có trong rau má có tác d?ng giúp ??y nhanh quá tŕnh lành v?t th??ng. S? d?ng rau má giă nát nhuy?n sau ?ó ??p lên da có th? gi?m s?ng t?y và làm mát v?t th??ng.
- Rau má giúp t?ng c??ng trí nh? và th? l?c: theo dân gian, s? d?ng 3-5 gam rau má r?a s?ch sau ?ó s?y khô và tán thành b?t m?n. S? d?ng b?t này u?ng v?i s?a s? giúp t?ng c??ng trí nh? h? tr? kh? n?ng t?p trung trong h?c t?p và công vi?c. H?n n?a, rau má c̣n giúp t?ng c??ng th? l?c.
- Rau má giúp thanh l?c và th?i ??c c? th?: thành ph?n ho?t ch?t trong rau má kích thích c? th? ?ào th?i ??c t?, mu?i, n??c và th?m chí có bao g?m c? ch?t béo d? th?a qua ???ng ti?u. Quá tŕnh ?ào th?i này có tác d?ng giúp gi?m b?t áp l?c ??i v?i th?n, ??ng th?i ??c t? ???c th?i nhanh chóng h?n, và giúp c? th? cân b?ng d?ch t?o tr?ng thái kh?e m?nh h?n.
- Rau má giúp làm lành da và gi?m s?o, bao g?m c? v?t r?n da do mang thai: theo cu?n Nh?ng cây thu?c và v? thu?c Vi?t Nam, rau má ch?a các thành ph?n nh? Asiaticosid, Aciatic acid, Medecassic acid có tác d?ng kích thích tái t?o t? bào da, ng?a viêm, m? thâm s?o. Ch? em có th? u?ng n??c rau má, dùng lá rau má ?ă giă nh? ??p vào vùng da b? r?n ?? c?i thi?n t́nh tr?ng. N?u không có th?i gian, ch? em có th? s? d?ng các s?n ph?m ng?a r?n chi?t xu?t t? rau má.
- Rau má giúp tr? m?n, ??p da: trong rau má có ch?a Saponin, ?ây là thành ph?n có tác d?ng ph?c h?i nh?ng vùng da b? t?n th??ng do m?n gây ra và ch?a lành nh?ng v?t s?o m?i h́nh thành. Các vitamin A, C giúp da ??y lùi các s?c t? melanin, giúp da xóa m? thâm nhanh chóng, làm cho da sáng và ??u màu h?n. Có th? s? d?ng rau má làm n??c ép, làm m?t n? (pha n??c c?t rau má v?i m?t ong ho?c s?a chua không ???ng).
- Trong dân gian c̣n s? d?ng loài cây này ?? tr? say n?ng, viêm amidan, viêm màng ph?i, viêm gan, vàng da, lupus ?? h? th?ng, ?au d? dày, tiêu ch?y, khó tiêu, viêm loét d? dày, ??ng kinh, hen suy?n, ti?u ???ng.
3. ?n rau má ?úng cách
Rau má tuy là th?c ph?m lành tính nh?ng c?ng có d??c tính cao, ?? vi?c ?n rau má mang ??n nhi?u l?i ích cho c? th?, b?n nên chú ư t?i m?t s? v?n ?? sau:
- M?i ngày, ch? nên u?ng 1 c?c n??c rau má (t??ng ???ng kho?ng 40g). ??i v?i các v?n ?? v? tu?n hoàn máu ? chân nh? suy t?nh m?ch: u?ng kho?ng 60 ? 180mg chi?t xu?t rau má m?i ngày. Các k?t qu? nghiên c?u ?ă ch? ra r?ng n?u u?ng thu?c hay n??c rau má nhi?u quá có th? b? nh?c ??u, th?m chí m?t ư th?c thoáng qua? Bên c?nh ?ó, v́ rau má có tính hàn nên n?u ?ang b? ??y b?ng, tiêu ch?y ph?i c?n th?n khi dùng, nên ?n kèm v?i vài lát g?ng cho ?m b?ng và trung ḥa tính hàn c?a rau.
- Không nên s? d?ng rau má quá 6 tu?n liên ti?p n?u không có s? ch? ??nh c?a bác s?.
- Không nên dùng rau má ??i v?i nh?ng ng??i ng??i có ti?n s? m?c b?nh gan ho?c ?ă t?ng m?c các b?nh t?n th??ng da, ung th?.
Tr??c khi s? d?ng rau má, b?n nên ???c t? v?n t? bác s? hay các chuyên gia ch?m sóc s?c kh?e. ??i v?i m?t s? tr??ng h?p ??c bi?t s? không nên s? d?ng rau má ho?c n?u s? d?ng ph?i ???c s? ??ng ư c?a bác s?:
- Ph? n? ?ang trong giai ?o?n chu?n b? ?? mang thai, ?ang có thai và nuôi con bú: rau má có tính hàn, d? gây l?nh b?ng và tiêu ch?y. Các k?t qu? nghiên c?u c?ng cho th?y u?ng thu?c hay n??c rau má quá nhi?u có th? khi?n ph? n? gi?m kh? n?ng mang thai.
- B?nh nhân ?ái tháo ???ng: nh?ng ng??i b?nh này nên s? d?ng rau má th??ng xuyên s? làm t?ng l??ng ???ng huy?t.
- Nh?ng ng??i s? d?ng thu?c ch?ng tr?m c?m, thu?c an th?n: rau má có th? làm gi?m tác d?ng t??ng tác c?a thu?c v?i c? th?.
- Rau má làm t?ng l??ng cholesterol và l??ng ???ng trong máu, v́ v?y nh?ng ng??i có cholesterol cao và b?nh ti?u ???ng nên tránh s? d?ng rau má quá nhi?u.
- Rau má th??ng ???c ?n s?ng ho?c ép tr?c ti?p l?y n??c. Do ?ó, khi s? d?ng c?n r?a th?t s?ch v?i n??c ?? pḥng tránh nguy c? nhi?m khu?n, gây r?i lo?n tiêu hóa, ng? ??c v? sinh an toàn th?c ph?m.
Li?u dùng c?a lo?i rau này có th? khác nhau ??i v?i t?ng ng??i, ph? thu?c vào tu?i tác, t́nh tr?ng s?c kh?e và m?t s? v?n ?? c?n quan tâm khác. Hăy tham kh?o ư ki?n c?a th?y thu?c và bác s? ?? có m?t li?u dùng thích h?p.
