B?nh D?i ? Khái Ni?m, Nguyên Nhân, Tri?u Ch?ng Và Cách Phòng Ng?a

B?nh d?i là m?t trong nh?ng b?nh truy?n nhi?m nguy hi?m. Khi ?ã lên c?n d?i, k? c? là ??ng v?t hay con ng??i ??u s? t? vong nhanh chóng trong ?au ??n và ho?ng lo?n.

1. B?nh d?i là gì?

B?nh d?i là m?t b?nh do virus gây ra, lây t? ??ng v?t sang ng??i b?i ch?t ti?t, thông th??ng là n??c b?t b? nhi?m virus d?i.

H?u h?t các tr??ng h?p ph?i nhi?m v?i b?nh d?i ??u qua v?t c?n, v?t li?m c?a ??ng v?t m?c b?nh d?i (th??ng là chó, mèo, kh?...), ?ôi khi có th? x?y ra v?i nh?ng ng??i làm ngh? thú y ho?c ng??i làm ? lò m? khi ti?p xúc v?i ??ng v?t b? d?i, n??c b?t c?a ??ng v?t dính vào v?t x??c trên c? th?.

V?n có nguy c? lây nhi?m t? ng??i sang ng??i, thông qua vùng da b? t?n th??ng, qua niêm m?c, do s? d?ng chung ?? ?n, v?t d?ng có nhi?m n??c b?t c?a ng??i m?c d?i ho?c thông qua các ca ghép t?ng.

Khi ?ã lên c?n d?i, k? c? ??ng v?t và ng??i 100% ??u d?n ??n t? vong.

2. Nguyên nhân

B?nh d?i do virus d?i (Rhabdovirus thu?c h? Rhabdoviridae, gi?ng Lyssavirus) gây ra có trong n??c b?t c?a nh?ng ??ng v?t b? b?nh d?i.

??ng v?t nhi?m b?nh s? lây nhi?m b?nh d?i cho ??ng v?t khác ho?c con ng??i thông qua v?t c?n. Trong m?t vài tr??ng h?p, b?nh d?i có th? ???c lây nhi?m thông qua s? ti?p xúc n??c b?t v?i v?t th??ng h?, niêm m?c nh? niêm m?c m?t, m?i.

Có 2 ch?ng virus d?i:

• Virus d?i ???ng ph? là virus d?i t?n t?i trên ??ng v?t b? b?nh
• Virus d?i c? ??nh (c? ??nh th?i gian ? b?nh trên th?)

S?c ?? kháng c?a virus d?i y?u, b? m?t ??c l?c d??i ánh sáng và các ch?t sát khu?n ? n?ng ?? 2-5%. Trong ?i?u ki?n l?nh 40 ?? C, virus s?ng ???c t? vài tu?n ??n 12 tháng, ? nhi?t ?? d??i 0 ?? C s?ng ???c t? 3 ??n 4 n?m. Virus d?i ???c b?o t?n ch? y?u trong c? th? v?t ch?.

Ngay khi vào c? th?, virus d?i xâm nh?p vào các dây th?n kinh ngo?i biên, ch?y d?c theo các dây th?n kinh ??n t?y s?ng và não b?. M?i ngày, virus d?i di chuy?n ???c t? 12-24mm. Ngay khi virus ??n não b?, ng??i b?nh m?i th?t s? có nh?ng d?u hi?u lâm sàng rõ ràng.

3. Tri?u ch?ng b?nh d?i

• Th?i k? ? b?nh ? ng??i th??ng là 1?3 tháng song ?ã ghi nh?n tr??ng h?p ng?n ??n 4 ngày và dài ??n h?n 6 n?m tùy vào v? trí, m?c ?? nghiêm tr?ng c?a v?t th??ng, s? l??ng virus xâm nh?p, kho?ng cách t? v?t th??ng ??n h? th?n kinh trung ??ng? V?t th??ng càng ? g?n h? th?n kinh trung ??ng nh? m?t, c?, ??u, ngón tay, c? quan sinh d?c ngoài? thì th?i gian ? b?nh càng ng?n.
• Giai ?o?n ti?n tri?u ch?ng: bi?u hi?n b?i c?m giác s? hãi, ?au ??u, s?t, m?t m?i, khó ch?u, c?m giác tê và ?au t?i v?t th??ng n?i virus xâm nh?p.
• Giai ?o?n viêm não và viêm màng não: bi?u hi?n b?i tình tr?ng m?t ng?, s? ánh sáng, s? ti?ng ??ng, s? n??c, giãn ??ng t?, t?ng ti?t n??c b?t, vã m? hôi, h? huy?t áp, hoang t??ng, qu?y r?i, ?o giác, r?i ti?n t?i mê s?ng và hôn mê.

Cái ch?t th??ng x?y ra sau ?ó 2 ??n 10 ngày. Khi tri?u ch?ng ?ã bi?u hi?n, kh? n?ng s?ng sót là g?n nh? b?ng không, k? c? b?nh nhân có ???c ch?m sóc tích c?c hay không.

Louis Pasteur và Émile Roux ?ã tìm ra v?c-xin vào n?m 1885.

4. ???ng lây truy?n b?nh d?i

? ch?a virus d?i trong thiên nhiên là ??ng v?t có vú máu nóng, nh?t là ? chó hoang dã nh? chó sói ??ng, chó sói, chó r?ng và chó nhà. Ngoài ra, ? ch?a virus d?i còn ? mèo, ch?n, c?y và nh?ng ??ng v?t có vú khác.

? Vi?t Nam, ngu?n truy?n b?nh d?i là ??ng v?t có vú hoang dã và ??ng v?t s?ng g?n ng??i, nhi?u nh?t là chó. Chó m?c b?nh d?i th??ng có nh?ng hành vi khác th??ng nh?: c?n mà không b? khiêu khích, ?n g?m nh?ng v?t b?t th??ng nh? móng tay, g?y, ch?y lung tung không rõ ràng, liên t?c g?m g?, ti?t n??c b?t quá m?c ? các góc mi?ng,?

5. Phòng ng?a b?nh d?i

• Tuyên truy?n, giáo d?c s?c kh?e c?ng ??ng: cung c?p nh?ng thông tin c?n thi?t v? b?nh d?i và cách phòng ch?ng b?nh d?i, nh?t là vi?c phát hi?n súc v?t b? b?nh d?i, cách x? lý sau khi b? súc v?t c?n ho?c ti?p xúc.
• Ph?i h?p thú y và y t? th?c hi?n giám sát n?i có ? d?ch chó d?i c?, n?i th??ng x?y ra b?nh d?i ? súc v?t, nh?ng n?i mua bán súc v?t nh?t là chó, mèo.
• Tiêm v?c-xin d?i có hi?u l?c cho chó, mèo.
• C?n r? mõm, xích chó l?i khi d?t ra ???ng. N?u g?p chó d?, b?n không b? ch?y vì ?ánh th?c b?n n?ng s?n m?i c?a chó. B?n ??ng yên, 2 tay ?? hai bên t? th? gi?ng m?t cái cây và nhìn l?ng ?i n?i khác, nhi?u con chó s? m?t h?ng thú vì b? ph?t l?. N?u v?t nuôi b?t ??u c?n b?n, b?n ph?i t? v? b?ng cách ?ánh ho?c ?á vào c? h?ng, m?i và gáy c?a chó làm nó choáng và b?n có th?i gian ch?y thoát.
• Nh?ng ng??i có nguy c? b? nhi?m virus d?i nh? nhân viên thú y, ki?m lâm, làm vi?c trong phòng thí nghi?m có virus d?i,... c?n ???c gây mi?n d?ch b?ng v?c-xin d?i t? bào có hi?u l?c b?o v? cao và tiêm nh?c l?i theo ch? ??nh c?a y t?.
• Khi ch?m sóc ng??i b?nh d?i c?n m?c ?? y t? cá nhân ?? tránh nhi?m n??c b?t và v?t th??ng có ngu?n lây virus. Gi? ng??i trong phòng yên t?nh, tránh gió lùa, ánh sáng d?u ?? không b? kích thích, co gi?t.

6. B?nh d?i có ch?a ???c không?

• Khi b? ??ng v?t c?n, nh?t là chó c?n, ?i?u ??u tiên b?n c?n làm là r?a v?t th??ng b?ng xà phòng d??i vòi n??c s?ch ngay l?p t?c. Ch? v?t c?n, tr?y x??c hãy làm s?ch hoàn toàn v?i c?n 70% r??u/ethanol ho?c povidone-iodine (n?u có). Ho?c có th? làm s?ch b?ng xà phòng, ch?t t?y r?a,? ít nh?t 15 phút.
  Sau ?ó kh? trùng v?t th??ng b?ng ch?t kh? trùng có c?n ho?c i?t và b?ng bó ??n gi?n r?i ??n ngay b?nh vi?n ?? ???c th?m khám và ?i?u tr?.
• B?nh d?i phòng ng?a ???c b?ng v?c-xin và nên ??n b?nh vi?n ngay khi b? ??ng v?t c?n, không c?n bi?t có m?c b?nh d?i hay không. Vì khi b?nh ?ã có tri?u ch?ng, t? l? t? vong h?u nh? là 100%.